Lopen op papier (1): Coördinaten

Na 2 jaar actief te zijn in de kaarten-reisgidsen branche wordt het tijd om eens wat kennis te spuien. Vandaar de start van een nieuwe rubriek met wetenswaardigheden over alles wat er over wandelen gedrukt is. Met vragen over kaarten, wandelgidsen of wandelgebieden kun je trouwens altijd bij mij terecht.
In de Ruggespraak kom je nogal eens de term 'coördinaten' tegen, met wat rare getallen er achter, waarmee men dan een bepaalde plaats wil aanduiden, bv. een kampeerplek. Handig, je ziet dan op de kaart meteen waar het is. Hoewel, hoe werkt zoiets nou eigenlijk? Want in Ruggespraak 24 van jan. 1985 kom ik achtereenvolgens tegen: <104,8 452,35>, <365.7 5797.8> en <206.8-350.9>. Zit daar nou een logica in?
Coördinaten werken net als de grafieken van de wiskundeles. Je hebt een X- en een Y-as, ofwel een 'opzij' en een 'naar boven'. Een setje van twee getallen, bijv. <206.8-350.9> betekent: 206.8 opzij en 350.9 naar boven. Waar dat dan ligt kun je uittellen met behulp van de getallen in de kaartrand (zoveel hokje opzij, zoveel hokjes naar boven).
Toen werd het ingewikkeld, want onze kaartenproducent, de Top. Dienst te Emmen, gebruikt twee roostersystemen ofwel vierkantennetten. Coördinaten van het ene net lijken totaal niet op die van het andere net. Hoe zit dat?

1 Het meest voorkomende vierkantennet (grid) is het oude grid gebaseerd op de Rijksdriehoeksmeting. Dit kilometer-net vind je op alle 1:25.000 bladen en op de meeste 1:50.000, en herken je aan het feit dat het net 'recht' op de kaart ligt en dat de getallen op de horizontale as (de 'opzij'-richting) altijd kleiner zijn dan 300 en die op de verticale as ('naar boven') altijd groter dan 300. Elk punt in Nederland wordt dan benaderd door een coördinaat zoals bijv. <206.3 611.3), wat wil zeggen: opzij 206 hokje plus 3 tiende hokje en naar boven 611 hokje plus 3 tiende hokje.

2 Echter op sommige 1:50.000 bladen tref je een 'scheef' kilometer-net aan. Dit grid is gebaseerd op de Universele Transverzale Mercator-projectie, Internationale Ellipsoïde. Een mond vol; onthoud alleen maar UTM-grid. Dit is een internationaal grid, bedoeld om een plaatsaanduiding te geven die maar op één plek op de aardbol slaat. Zeg tegen een Amerikaanse soldaat dat ie naar 32U LE 117302 moet komen en geheid dat je 'm op Schiermonnikoog bij Camping Seedune zult aantreffen. 32U slaat op zone 32 van dit UTM-grid, LE slaat op een gebied van 100 bij 100 km binnen deze zone, en 117302 zijn dan de coördinaten. Je vraagt je misschien af wat er nou zo handig aan dit systeem is. Gewoonweg niets. Omdat de bladindeling van onze stafkaarten gebaseerd is op de Rijksdriehoeksmeting en niet op het UTM-grid, loopt dit UTM-grid scheef op de kaart. Lastig dus.
Een tweede moeilijkheid is dat er precies boven Nederland (grofweg over de lijn Dokkum-Apeldoorn-Vaals) een overgang van 2 UTM-zones ligt. Ten westen is zone 31, ten oosten zone 32. Op deze scheidslijn (de meridiaan op 6° Oosterlengte) convergeren de roosterlijnen van het UTM-grid in die 2 zones. Deze vierkantennetten liggen niet alleen 'scheef' ten opzichte van de kaartrand, maar ook nog eens 'scheef' ten opzichte van elkaar. Extra lastig dus.

In praktijk is het oude net veel bruikbaarder. Enige probleem is: hoe geef is een plaatsaanduiding volgens het oude net, als ik zo'n 1:50.000 kaart met zo'n 'scheef' rotnet heb? Doe als volgt: - Kijk op je bladwijzer van de topografische kaarten welke coördinaten de linkerbenedenhoek van je betreffende 1:50.000 kaart heeft. Voor blad 2 oost (Schiermonnikoog) lees je af: 200.0-600.0.
- Meet met een lineaal de afstanden op de kaart ten opzichte van de linker kaartrand en de onderrand. Bijv. Camping Seedune: 126 mm 'opzij' en 226 mm 'naar boven'.
- Deel deze afstanden door de lengte van een kilometerhokje (op een 1:50.000 kaart is dat 20 mm). In het voorbeeld wordt dat 126/20 = 6.3 'opzij' en 226/20 = 11.3 'naar boven'.
- Opgeteld bij 200.0-600.0 vind je dan 206.3-611.3.

Met zo'n scheef net is het ook lastiger 'kaarten & kompassen', want het 'scheve' net wijst óók niet naar het magnetische noorden. Als je dan toch een afwijking hebt tussen magnetisch noorden en kaart-grid, geef mij dan maar een grid dat tenminste 'recht' op de kaart ligt: het oude vertrouwde net volgens het stelsel van de Rijksdriehoeksmeting. Meer over het werken met coördinaten kun je te weten komen c.q. ervaren op het novemberweekend Loonse & Drunense Duinen.

BART

(in Ruggespraak, nr. 27, november 1985)

HOME - Lopen op papier
Coördinaten - Tochtideeën - Kaartlezen - LAW-paden - Weekend organiseren? - 10 jaar BPC - Ongeregeld zooitje - Techno-logisch? - Gek?