Béha

Waar werk je?", vroeg ik mijn achterneef.
Ik was op een verjaardagsfeestje en het werd al wat laat.
"Bij de Stichting voor Alcoholvrijheid", schreeuwde hij in mijn oor.
Het viel me op dat hij alleen maar jus d'orange dronk. Ik had wellicht iets teveel gedronken, maar nam nog een slok bier.
"Sorry", riep ik terug, "maar van zo'n stichting heb ik nog nooit gehoord".
"We bestaan pas een paar jaar ... ", begon mijn achterneef, maar ik viel hem in de rede.
"Jullie ijveren zeker voor de vrijheid om alcohol te gebruiken? Ja, daar kan ik inkomen, want de overheid probeert steeds meer het recht van de gewone man om lekker een biertje te drinken in te perken. Tijdens het EK overwogen ze zelfs hele stadsdelen droog te leggen!"

Mijn achterneef keek me met opengevallen mond aan.
"Ben je gek?", zei hij, "je weet toch wel wat 'alcoholvrij' betekent?"
"Ja, natuurlijk", zei ik, "maar jullie zijn toch voor 'alcohol-vrijheid'?"
Hij keek me met dichtgeknepen ogen wantrouwend aan. Gelukkig drinkt hij geen alcohol, dacht ik, anders had hij me misschien wel verrot geslagen.

"Je moet eens een cursus Nederlands volgen", zei hij plotseling.
"Hoezo?", zei ik.
"Het achtervoegsel -vrij betekent 'zonder, zonder last te hebben van of onder invloed te staan van, zonder te vertonen, zonder te vallen onder, bestand tegen, ongevoelig voor'. Nooit betekent het datgene wat jij er van maakt. Betekenissen als 'vrij zijn om ... te doen/gebruiken', worden niet weergegeven door constructies met het achtervoegsel -vrij. Onze stichting voert campagne tegen het alcoholgebruik en voor een alcoholvrije levenswijze. Jij zet het streepje verkeerd. Wij zijn niet voor alcohol-vrijheid, maar voor alcoholvrij-heid!"

Ik keek op de klok. Het was tien over drie.
"Tuurlijk heb je helemaal gelijk", zei ik tegen mijn achterneef. "Het spijt me dat ik je verkeerd begrepen heb."
"En wat voor werk doe jij dan?", wilde hij tenslotte weten.
Dus ik vertelde hem dat ik werkte aan de campagne 'Maak geld vrij voor geweldvrij!'.
"Geweldvrij !!! Geweldvrij !!!", stoof hij op. "Maar dan snap je toch precies waar ik bedoel! Jij die voor geweldvrij-heid werkt, zit mij een beetje voor de gek te houden!"
"Nee", zei ik. "wij pleiten voor geweldvrije manieren van conflictoplossing. Maar het woord ‘geweldvrijheid’ kun je niet gebruiken. Bijvoeglijke naamwoorden met het achtervoegsel -vrij kun je volgens mij niet tot zelfstandige naamwoorden verheffen. Want kun je mij uitleggen wat 'belastingvrijheid' is?

(Béha 6 in Nieuwskrant 17 – december 2000)

HOME - Béha
Béha1 - Béha2 - Béha3 - Béha4 - Béha5 - Béha6 - Béha7 - Béha8 - Béha9 - Béha10 - Béha11 - Béha12 - Béha13